Lý luận về xây dựng bộ máy chính quyền và sự vận dụng của tỉnh Bắc Ninh trong xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp

Khởi đầu từ những nguyên lý của C.Mác, Ph.Ăng-ghen và được V.I.Lênin phát triển sinh động, lý luận về Nhà nước và bộ máy chính quyền luôn là kim chỉ nam cho các quốc gia xây dựng mộ hình xã hội Xã hội chủ nghĩa. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh đẩy mạnh tinh gọn bộ máy, tỉnh Bắc Ninh – một trung tâm công nghiệp năng động của phía Bắc – đã và đang vận dụng sáng tạo những giá trị cốt lõi này. Việc xây dựng bộ máy chính quyền hai cấp (cấp tỉnh và cấp xã, phường) tại Bắc Ninh không chỉ là yêu cầu kỹ thuật về quản lý mà còn là sự khẳng định bản chất xây dựng chính quyền "của dân, do dân, vì dân" theo tinh thần chủ nghĩa Mác-Lênin.

Như chúng ta đã biết, Chủ nghĩa Mác-Lênin không xem nhà nước là một thực thể vĩnh cửu, mà là công cụ của giai cấp. Tinh thần xây dựng bộ máy chính quyền vô sản tập trung vào các điểm chính, cụ thể như:

(1) Nguyên tắc Tập trung dân chủ: Đây là "linh hồn" của bộ máy chính quyền. V.I.Lênin nhấn mạnh sự thống nhất giữa lãnh đạo tập trung và phát huy tính chủ động của địa phương, cơ sở.

(2) Chính quyền là "cơ quan làm việc": Chủ nghĩa Mác-Lênin phê phán sự cồng kềnh, quan liêu. C.Mác hướng tới một bộ máy thực thi hiệu quả, nơi cán bộ vừa lập quy vừa trực tiếp hành động.

(3) Kiểm soát quyền lực và chống quan liêu: Nhà nước phải chịu sự giám sát của nhân dân. Mọi công chức phải là "công bộc" của dân.

(4) Tính tinh gọn và hiệu lực: đó là phải xây dựng một bộ máy không chồng chéo, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ để phục vụ sản xuất và đời sống…

Sau một thời gian triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp gắn với việc sắp xếp đơn vị hành chính quy mô lớn, tỉnh Bắc Ninh đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng. Đây là nỗ lực nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực điều hành theo đúng tinh thần hiện đại hóa nền hành chính mà Trung ương định hướng.

Thứ nhất, bộ máy tổ chức được tinh gọn rõ rệt và giảm chồng chéo. Theo tinh thần của Lênin về xây dựng một bộ máy "rẻ tiền" (chi phí thấp nhưng hiệu quả cao).

Tỉnh Bắc Ninh đã chủ động sắp xếp lại các sở, ngành và đơn vị hành chính. Việc chuyển đổi sang mô hình 2 cấp (tỉnh và cơ sở) đã giúp Bắc Ninh cắt giảm được các tầng nấc trung gian không cần thiết. Các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh được cơ cấu lại theo hướng đa năng, đa lĩnh vực, trong khi cấp cơ sở được tăng cường quyền hạn trực tiếp. Kết quả là số lượng đầu mối trung gian giảm đáng kể, giúp luồng thông tin chỉ đạo từ lãnh đạo tỉnh đến thẳng cấp thực thi nhanh chóng hơn, khắc phục tình trạng "đợi ý kiến" vốn là rào cản trong mô hình cũ.

Thứ hai, hiệu quả quản lý nhà nước được nâng cao thông qua phân cấp, phân quyền. Nhằm đảm bảo tinh thần chỉ đạo của Trung ương “địa phương quyết liệt, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, đúng chủ trương phân cấp, phân quyền triệt để cho địa phương, đáp ứng yêu cầu phát triển trong tình hình mới.

Thời gian qua, UBND tỉnh đã phân cấp 06 nội dung, UBND và Chủ tịch UBND tỉnh ủy quyền 76 nội dung. Tỉnh đã xác định rõ trong tổng số 1.008 nhiệm vụ về phần cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền, có 701 nhiệm vụ thuộc thẩm quyền cấp tỉnh (UBND tỉnh 338 nhiệm vụ, Chủ tịch UBND tỉnh 217 nhiệm vụ và các sở, ban, ngành 146 nhiệm vụ) và 307 nhiệm vụ thuộc thẩm quyền cấp xã (UBND cấp xã 204 nhiệm vụ và Chủ tịch UBND cấp xã 103 nhiệm vụ).

Việc phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền chi tiết, cụ thể đối với các cấp, các ngành đã góp phần hoạt động của bộ máy hành chính thông suốt, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả của bộ máy chính quyền 02 cấp của tỉnh, mang lại những tín hiệu tích cực được thể hiện bằng các chỉ số về cải cách hành chính, giải quyết thủ tục hành chính,… ngày càng trơn tru, hiệu quả hơn với tình thần gần dân, sát dân, phục vụ Nhân dân. Theo đó, từ cuối năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, tỉnh Bắc Ninh liên tiếp xếp 1/34 tỉnh, thành phố, dẫn đầu cả nước về Bộ chỉ số chỉ đạo, điều hành và đánh giá chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục hành chính, dịch vụ công theo thời gian thực trên môi trường điện tử. Chính quyền cấp tỉnh hiện nay tập trung vào vai trò kiến tạo, xây dựng quy hoạch và kiểm tra, giám sát. Sự chủ động của chính quyền cơ sở đã tạo ra một luồng sinh khí mới trong việc giải quyết các vấn đề nóng tại địa phương như giải phóng mặt bằng hay an sinh xã hội.

Thứ ba, đột phá trong chuyển đổi số và phục vụ người dân. Gắn liền với mô hình 2 cấp là việc vận hành hệ thống "Trung tâm điều hành thông minh" xuyên suốt. Việc tối giản cấp hành chính giúp lộ trình số hóa dữ liệu dân cư và doanh nghiệp trở nên đồng bộ hơn. Hiện nay, hơn 95% thủ tục hành chính tại Bắc Ninh đã được thực hiện trực tuyến mức độ toàn trình. Người dân và doanh nghiệp không còn cảm thấy sự phân biệt giữa các cấp chính quyền khi mọi hồ sơ đều được xử lý trên một nền tảng thống nhất, minh bạch và có sự giám sát thời gian thực từ lãnh đạo tỉnh.

Tỉnh Bắc Ninh có 02 Trung tâm dữ liệu cùng hoạt động và cung cấp dịch vụ, đặt tại phường Bắc Giang và phường Kinh Bắc (của 2 Sở KH&CN tỉnh cũ) đều đã được phê duyệt cấp độ ATTT mức độ 3 và được thiết kế thành nhiều phân vùng mạng. Việc triển khai dịch vụ công quốc gia làm một cửa số duy nhất toàn quốc đã giúp đơn giản hóa việc nộp hồ sơ trực tuyến. Quản lý văn bản và điều hành đã cấu hình, khai báo cho 23 sở, ban, ngành, 99 xã và 300 đơn vị sự nghiệp với khoảng gần 30.000 tài khoản… 100% các sở, cơ quan thuộc tỉnh, UBND các xã, phường đã được tạo lập Trang, Cổng thông tin điện tử để cung cấp thông tin. Ứng dụng phản ánh kiến nghị đã được cấu hình triển khai phù hợp với các đơn vị hành chính cấp xã mới, và các xã, phường đang tích cực giải quyết.

Thứ tư, tối ưu hóa nguồn lực tài chính và con người. Việc tinh giản bộ máy giúp tiết kiệm ngân sách chi thường xuyên, từ đó Bắc Ninh có thêm nguồn lực để đầu tư cho hạ tầng chiến lược và các chính sách phúc lợi xã hội đặc thù của tỉnh. Đội ngũ cán bộ sau khi được rà soát, sắp xếp lại đã được tập huấn, bồi dưỡng nâng cao được tính chuyên nghiệp. Những cán bộ ở lại bộ máy 2 cấp mới đều được đào tạo lại để thích ứng với môi trường làm việc số, giảm bớt tâm lý cửa quyền, quan liêu.

Dù đạt nhiều thành tựu, việc xây dựng bộ máy chính quyền tại Bắc Ninh vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Những kết quả bước đầu của mô hình chính quyền 2 cấp tại Bắc Ninh là minh chứng cho sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin về một bộ máy "tinh giản, hiệu quả", là sự vận dụng sáng tạo những giá trị bền vững vào thực tiễn sinh động của một tỉnh công nghiệp.

Với quyết tâm chính trị cao và sự ủng hộ của nhân dân, hy vọng Bắc Ninh sẽ trở thành hình mẫu về một bộ máy chính quyền hiện đại, tinh gọn và thực sự của nhân dân. Đây là nền tảng vững chắc để Bắc Ninh sớm hoàn thiện các tiêu chí trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, văn minh và hiện đại.

Lạng Thương