Mô hình chính quyền hai cấp tại Bắc Ninh: Từ thực tiễn vận hành đến nâng cao hiệu quả quản trị trực tiếp

Sau gần một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tỉnh Bắc Ninh đã bước đầu cho thấy tính đúng đắn của chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy theo hướng nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương. Những kết quả tích cực về cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và duy trì tăng trưởng kinh tế đã cho thấy tác động rõ nét của việc đổi mới phương thức quản trị nhà nước. Tuy nhiên, thực tiễn vận hành cũng đặt ra không ít yêu cầu mới về phân định thẩm quyền, tổ chức thực thi, năng lực đội ngũ và hạ tầng số. Điều này đòi hỏi cần tiếp tục hoàn thiện đồng bộ cả về thể chế, quy trình và nguồn lực để mô hình chính quyền hai cấp thực sự phát huy hiệu quả bền vững.

Dấu ấn từ sự thay đổi về "chất" trong quản trị từ thực tiễn Bắc Ninh

Triển khai mô hình chính quyền hai cấp tại Bắc Ninh không đơn thuần là việc sắp xếp lại đơn vị hành chính hay giảm số lượng đầu mối tổ chức, mà là một bước cải cách sâu sắc về phương thức vận hành của bộ máy công quyền. Đây là một cuộc cách mạng về phương thức quản trị: chuyển từ mô hình quản lý hành chính nhiều tầng nấc sang mô hình quản trị trực tiếp, giảm bớt các "vùng đệm" trung gian.

Việc lược bỏ cấp trung gian đã góp phần rút ngắn đáng kể chu trình xử lý công việc. Các quyết định quản lý nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực đầu tư, đất đai, giải phóng mặt bằng và hỗ trợ doanh nghiệp, được truyền tải nhanh hơn từ cấp tỉnh xuống cấp cơ sở, qua đó nâng cao tính kịp thời và hiệu quả thực thi chính sách.

Một minh chứng rõ nét là triển khai cơ chế "Luồng xanh 24 giờ" và "Luồng xanh 60%" trong thực hiện thủ tục hành chính đối với các dự án trọng điểm, giúp giảm chi phí thời gian, minh bạch hóa quy trình, góp phần thu hút đầu tư. Nhờ đó, Bắc Ninh liên tục duy trì vị trí dẫn đầu toàn quốc về Bộ chỉ số phục vụ người dân và doanh nghiệp trong nhiều tháng liên tiếp. Quan trọng hơn, sự cải thiện về hiệu quả quản trị đã tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế. Năm 2025, GRDP của tỉnh đạt mức tăng 10,27%, tiếp tục duy trì đà tăng trưởng hai con số. Điều này cho thấy mối quan hệ chặt chẽ giữa cải cách hành chính và phát triển kinh tế: một bộ máy tinh gọn, vận hành thông suốt không chỉ giảm chi phí hành chính mà còn góp phần khơi thông nguồn lực xã hội.

Từ thực tiễn này có thể thấy, hiệu quả của mô hình chính quyền hai cấp cần được đánh giá không chỉ qua số lượng đầu mối được cắt giảm, mà thông qua ba tiêu chí cốt lõi: tốc độ ra quyết định, chi phí hành chính và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Những "điểm nghẽn" từ thực tiễn vận hành

Bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn triển khai tại Bắc Ninh cũng cho thấy một số thách thức đáng chú ý, nếu không được xử lý kịp thời có thể ảnh hưởng đến hiệu quả dài hạn của mô hình.

Thứ nhất là áp lực "quá tải" tại cấp cơ sở. Việc lược bỏ cấp trung gian và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho cấp nào gần dân, sát dân nhất đồng nghĩa với việc chuyển một khối lượng lớn nhiệm vụ và trách nhiệm trực tiếp từ cấp tỉnh, cấp huyện xuống cấp xã tăng lên đáng kể. Trong khi đó, đội ngũ cán bộ, công chức cấp cơ sở chưa được bổ sung tương xứng cả về số lượng lẫn năng lực, đặc biệt họ đang phải đối mặt với yêu cầu cao hơn về cả chuyên môn lẫn kỹ năng số. Nếu không có cơ chế điều tiết hợp lý về nhân lực và quy trình hóa công việc, áp lực này có thể dẫn đến tình trạng quá tải, ảnh hưởng đến chất lượng phục vụ.

Thứ hai là sự "vênh" giữa tinh gọn bộ máy và hạ tầng số. Một nghịch lý đang tồn tại là trong khi mục tiêu hướng tới chính quyền số, nhưng cán bộ cơ sở đôi khi vẫn phải vật lộn với việc truy cập đồng thời nhiều cổng dịch vụ công khác nhau của các bộ, ngành khiến chính quyền cấp cơ sở trở thành “điểm tích hợp thủ công”. Sự thiếu liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống chuyên ngành đang tạo ra những độ trễ hành chính không đáng có, làm lãng phí nguồn lực con người và thời gian.

Thứ ba là thách thức trong việc thiết kế lại quy trình làm việc. Việc giảm biên chế đòi hỏi mỗi cá nhân phải làm việc hiệu quả hơn, nhưng nếu quy trình xử lý vẫn giữ nguyên tư duy cũ, vẫn qua nhiều bước xét duyệt, vẫn nặng về trách nhiệm tập thể thay vì trách nhiệm cá nhân, thì việc tinh giản sẽ tạo ra rào cản lớn cho tốc độ xử lý công việc. Đây là biểu hiện của việc cải cách tổ chức chưa đi đôi với cải cách phương thức vận hành, khiến bộ máy dù gọn hơn nhưng chưa thực sự “nhanh” hơn.

Tinh gọn phải đi cùng tinh quy trình, giảm họp, tăng tốc độ xử lý

Để mô hình chính quyền hai cấp thực sự vận hành trơn tru và bền vững, cần tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn mang tính hệ thống sau:

Một là, tiếp tục phân định thẩm quyền theo hướng giao cho cá nhân chịu trách nhiệm, giảm dần thẩm quyền chung của tập thể. Trong mô hình hai cấp, nếu vẫn duy trì cơ chế đẩy nhiều việc vào tập thể UBND thì hệ quả thường thấy là phải họp nhiều hơn, xin ý kiến nhiều hơn, dẫn đến thời gian ký duyệt kéo dài và trách nhiệm dễ bị hòa loãng. Cần rà soát, chuyển thẩm quyền từ tập thể UBND sang Chủ tịch UBND hoặc ủy quyền cho Thủ trưởng cơ quan chuyên môn đối với nhóm việc đã rõ pháp lý và quy trình. Phải gắn phân định thẩm quyền với nguyên tắc: "một việc, một đầu mối, một người chịu trách nhiệm cuối cùng", nhằm mục tiêu giảm thiểu hội họp không cần thiết và chuyển từ họp để quyết sang quy định rõ để quyết.

Hai là, tiếp tục cắt giảm và tái thiết kế quy trình giải quyết thủ tục hành chính và các nhiệm vụ theo hướng tối giản hóa. Tinh gọn tổ chức chỉ thực sự hiệu quả khi đi đôi với tinh gọn quy trình. Cần chuẩn hóa lại quy trình theo hướng rút ngắn luồng xử lý, loại bỏ các khâu trung gian và các yêu cầu trùng lặp thông tin mà Nhà nước đã có dữ liệu. Việc thiết kế quy trình số theo thời gian thực, ưu tiên cơ chế tiếp nhận một cửa thực chất, sẽ giúp giảm tối đa khâu xin ý kiến liên thông không cần thiết, giúp cán bộ cơ sở tập trung vào các nhiệm vụ chuyên môn trọng tâm.

Ba là, xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung, bảo đảm nguyên tắc “một lần khai báo”. Cần đẩy mạnh liên thông và tích hợp các hệ thống thông tin giữa các bộ, ngành và địa phương, tiến tới hình thành một nền tảng dữ liệu thống nhất. Mỗi cá nhân, tổ chức chỉ cung cấp thông tin một lần; các cơ quan nhà nước có trách nhiệm chia sẻ và sử dụng lại dữ liệu, qua đó giảm gánh nặng thủ tục và nâng cao hiệu quả quản trị.

Bốn là, bảo đảm phân cấp đi đôi với phân bổ nguồn lực. Phân quyền cần gắn liền với việc bổ sung biên chế, đào tạo nâng cao năng lực và hỗ trợ kỹ thuật cho cấp cơ sở. Cần có cơ chế linh hoạt để điều động cán bộ có năng lực từ cấp trên hỗ trợ địa phương trong giai đoạn chuyển đổi, tránh tình trạng nơi quá tải, nơi thiếu việc.

Năm là, tạo động lực làm việc và khuyến khích cống hiến của đội ngũ cán bộ, công chức. Trong bối cảnh tinh gọn bộ máy và tăng trách nhiệm cá nhân, cần thiết lập cơ chế tạo động lực dựa trên hiệu quả thực thi công vụ, lấy kết quả xử lý công việc và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm tiêu chí đánh giá trọng tâm. Việc ứng dụng công nghệ để theo dõi tiến độ, chất lượng công việc theo thời gian thực sẽ góp phần bảo đảm đánh giá minh bạch, công bằng, làm cơ sở cho khen thưởng và đãi ngộ phù hợp. Đồng thời, cần đổi mới cơ chế đánh giá theo hướng phân hóa rõ ràng, gắn quyền hạn với trách nhiệm, có chính sách bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, và từng bước nghiên cứu áp dụng cơ chế thu nhập gắn với hiệu quả công việc, qua đó duy trì động lực làm việc và nâng cao chất lượng thực thi công vụ.

Thực tiễn tại Bắc Ninh cho thấy mô hình chính quyền hai cấp là một hướng đi đúng đắn trong tiến trình hiện đại hóa nền hành chính nhà nước. Tuy nhiên, việc tinh gọn bộ máy mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ để mô hình này phát huy hiệu quả nằm ở việc tái thiết kế toàn diện quy trình vận hành và xây dựng nền tảng dữ liệu đồng bộ.Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, cải cách hành chính cần được nhìn nhận không chỉ là việc “giảm bao nhiêu đầu mối”, mà là “tăng bao nhiêu giá trị phục vụ”. Khi mỗi quyết định được đưa ra nhanh hơn, mỗi thủ tục được xử lý đơn giản hơn và mỗi cán bộ chịu trách nhiệm rõ ràng hơn, mô hình chính quyền hai cấp sẽ không chỉ là giải pháp tổ chức bộ máy, mà trở thành nền tảng cho một nền quản trị hiện đại, minh bạch và hướng tới người dân, doanh nghiệp.

Theo bacninh.dcs.vn