Những giá trị lịch sử và thời đại của Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (06/01/1946 – 06/01/2026)

Ngày 6 tháng 1 năm 1946 là một mốc son đặc biệt quan trọng trong lịch sử cách mạng Việt Nam. Lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc, nhân dân Việt Nam thực hiện quyền công dân của mình bằng hình thức dân chủ trực tiếp – bầu ra Quốc hội, cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Cách mạng tháng Tám năm 1945, nhân dân Việt Nam đã đập tan xiềng xích nô lệ của thực dân Pháp trong gần một thế kỉ tại Việt Nam và đánh đuổi quân phát xít Nhật, xóa bỏ chế độ phong kiến hàng nghìn năm lập nên nước Việt Nam Cộng hòa, nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á. Đây cũng là khởi đầu cho thời kì suy sụp của chủ nghĩa thực dân cũ; cổ vũ phong trào giải phóng dân tộc của các nước thuộc địa trên toàn thế giới.

Ngay sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chính quyền cách mạng non trẻ phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thách thức: nền kinh tế kiệt quệ, nạn đói và nạn dốt hoành hành; các thế lực thù địch trong và ngoài nước tìm mọi cách chống phá, âm mưu xóa bỏ thành quả cách mạng, phủ nhận tính chính danh của chính quyền mới.

Trong hoàn cảnh đó, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh sớm xác định: muốn xây dựng và bảo vệ chính quyền cách mạng, trước hết phải dựa vào nhân dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, đồng thời xác lập cơ sở pháp lý vững chắc cho Nhà nước mới. Và Tổng tuyển cử bầu Quốc hội là giải pháp căn bản, chiến lược và lâu dài để thực hiện mục tiêu đó.

Ngay sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chính thức ra đời, ngày 08/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 14 về việc tổ chức Tổng tuyển cử trong cả nước. Quyết định này thể hiện tư duy dân chủ nhất quán, tầm nhìn xa và niềm tin sâu sắc của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh vào vai trò, trí tuệ và sức mạnh của nhân dân.

Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên không chỉ có ý nghĩa quyết định đối với việc củng cố chính quyền cách mạng non trẻ, mà còn đặt nền móng vững chắc cho sự hình thành và phát triển của nền dân chủ cách mạng và Nhà nước pháp quyền Việt Nam.

Cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946 được tổ chức theo các nguyên tắc dân chủ tiến bộ: phổ thông đầu phiếu, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Lần đầu tiên trong lịch sử, mọi công dân Việt Nam từ 18 tuổi trở lên, không phân biệt nam – nữ, dân tộc, tôn giáo, thành phần xã hội, đều có quyền bầu cử và ứng cử.

Trong điều kiện đất nước còn vô vàn khó khăn, chiến tranh và thù địch đang hiện hữu, đã có hơn 90% cử tri cả nước đã tham gia bỏ phiếu. Con số đó không chỉ phản ánh tinh thần yêu nước, ý thức chính trị và trách nhiệm công dân của nhân dân, mà còn là minh chứng sinh động cho sức hấp dẫn và tính đúng đắn của đường lối dân chủ cách mạng mà Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn.

Kết quả cuộc Tổng tuyển cử, các tầng lớp nhân dân Việt Nam đã bầu ra 333 đại biểu Quốc hội khóa I – những người đại diện cho các tầng lớp nhân dân, các dân tộc, tôn giáo, đảng phái yêu nước. Quốc hội khóa I thực sự là hiện thân của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đặt lợi ích tối cao của Tổ quốc và nhân dân lên trên hết.

Trải qua 80 năm, những giá trị lịch sử và giá trị thời đại của sự kiện trọng đại này vẫn vẹn nguyên ý nghĩa, tiếp tục soi sáng con đường xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Những giá trị to lớn đó là:

Thứ nhất, khẳng định quyền làm chủ của nhân dân

Giá trị lịch sử sâu sắc và căn bản nhất của Tổng tuyển cử ngày 06/01/1946 là khẳng định một cách thực chất quyền làm chủ của nhân dân Việt Nam. Từ thân phận nô lệ trong chế độ thực dân, phong kiến, nhân dân đã trở thành chủ thể của quyền lực nhà nước, trực tiếp quyết định việc tổ chức bộ máy nhà nước và lựa chọn những người đại diện cho mình. Sự kiện này đánh dấu bước chuyển căn bản từ chế độ cai trị sang chế độ dân chủ, mở ra kỷ nguyên mới trong lịch sử dân tộc – kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với quyền lực thuộc về nhân dân.

Thứ hai, xác lập nền tảng pháp lý cho Nhà nước Việt Nam mới

Quốc hội khóa đầu tiên được bầu ra từ cuộc Tổng tuyển cử, đã hoàn thành những nhiệm vụ lịch sử đặc biệt quan trọng, đó là thành lập Chính phủ Việt Nam dâ chủ cộng hòa chính thức, xây dựng và thông qua Hiến pháp năm 1946 – bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta, thể hiện sâu sắc tư tưởng dân chủ, tiến bộ, nhân văn.

Hiến pháp năm 1946 đã đặt nền móng cho việc xây dựng Nhà nước Việt Nam độc lập, có chủ quyền, có tổ chức và hoạt động trên cơ sở pháp luật, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để Nhà nước ta tồn tại, phát triển và lãnh đạo nhân dân thực hiện công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng nước Việt Nam hoà bình – Độc lập – Dân chủ – tiến lên Chủ nghĩa xã hội.

Thứ ba, củng cố và phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên không chỉ là sự kiện chính trị – pháp lý, mà còn là cuộc vận động đại đoàn kết dân tộc sâu rộng. Việc nhiều lực lượng xã hội, đảng phái, tôn giáo, nhân sĩ trí thức yêu nước tham gia Quốc hội đã thể hiện tinh thần hòa hợp, gác lại khác biệt vì mục tiêu chung của dân tộc.

Đồng thời, bài học lớn nhất rút ra từ cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên từ 80 năm trước vẫn giữ nguyên giá trị, đó là dân chủ phải được thể chế hóa bằng các thiết chế và cơ chế cụ thể, phải gắn liền với quyền và trách nhiệm của nhân dân. Thực tiễn lịch sử đã chứng minh, khi quyền làm chủ của nhân dân được tôn trọng và phát huy đúng đắn, đó sẽ là nguồn sức mạnh to lớn bảo đảm cho sự ổn định chính trị và phát triển bền vững của đất nước.

Từ Quốc hội khóa I đến nay, Quốc hội Việt Nam không ngừng được củng cố và đổi mới, ngày càng khẳng định vai trò là trung tâm của quyền lực nhà nước, là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân. Tinh thần của cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 tiếp tục được kế thừa và phát huy trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, tăng cường kỷ cương pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên cho thấy, dân chủ ở Việt Nam không phải là sự sao chép máy móc từ bên ngoài, mà là kết quả của sự vận dụng sáng tạo các giá trị phổ quát của dân chủ vào điều kiện lịch sử, văn hóa và thực tiễn cách mạng Việt Nam.

Kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên là dịp để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta ôn lại truyền thống vẻ vang, đồng thời tiếp tục khẳng định quyết tâm chính trị trong việc xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Trong giai đoạn mới, việc phát huy giá trị của sự kiện lịch sử này đòi hỏi chúng ta cần kiên định trong việc tiếp tục hoàn thiện thể chế dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền làm chủ thực chất của nhân dân; nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Quốc hội và đại biểu Quốc hội; đẩy mạnh giáo dục truyền thống lịch sử, bồi dưỡng ý thức công dân và trách nhiệm chính trị cho các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ.

Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam ngày 06/01/1946 là sự kiện có ý nghĩa lịch sử và thời đại sâu sắc, mở đầu cho quá trình xây dựng Nhà nước dân chủ của nhân dân Việt Nam. Những giá trị mà sự kiện này để lại vẫn tiếp tục tỏa sáng, trở thành nền tảng tư tưởng và thực tiễn cho sự nghiệp đổi mới, phát triển và hội nhập của đất nước. Việc nhận thức đầy đủ, trân trọng và phát huy những giá trị ấy không chỉ là sự tri ân đối với lịch sử, mà còn là trách nhiệm chính trị của các thế hệ hôm nay đối với tương lai của Tổ quốc.

   Lạng Thương