Vấn đề “Dân chủ” từ Đại hội XI của Đảng

Mỗi kỳ Đại hội Đảng đánh dấu một bước thành công mới trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, đồng thời nó cũng mở ra sự khởi đầu một thời kỳ tiếp theo. Báo cáo chính trị Đại hội lần thứ XI đã nêu: “Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm tất cả quyền lực thuộc về nhân dân”. Đại hội lần thứ XII khẳng định: “Dân chủ XHCN và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc tiếp tục được phát huy”. Đây chính là điểm nhấn mới, điểm nổi bật của tiến trình dân chủ hóa ở Việt Nam trong nhiệm kỳ thứ XI của Đảng. 

 

Như chúng ta đã biết, cho đến nay sự phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã tạo nên dấu ấn đậm nét đổi mới kinh tế - xã hội của Việt Nam. Điều đó càng đặc biệt quan trọng trước những khó khăn chung của thế giới và trong nước. Thành tựu kinh tế đạt được từ khi thực hiện đổi mới là rất to lớn, như Đại hội XII đã đánh giá "Nhìn tổng thể, qua 30 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên con đường xây dựng CNXH và bảo vệ Tổ quốc XHCN. Đồng thời cũng còn nhiều vấn đề lớn, phức tạp, nhiều hạn chế, yếu kém cần phải tập trung giải quyết, khắc phục để đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững"

Những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử đó đã tạo tiền đề thuận lợi để xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Đồng thời đòi hỏi Đảng ta phải tiếp tục đổi mới, hoàn thiện để nền tảng kinh tế tiếp tục củng cố và quyền làm chủ trực tiếp của nhân dân trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: dân chủ có nghĩa là dân là chủ và dân làm chủ. Dân chủ là của quý báu nhất trên đời của dân. Thực hành dân chủ rộng rãi sẽ là chiếc chìa khóa vạn năng để giải quyết mọi khó khăn. Đánh giá quá trình thực hiện công cuộc đổi mới ở nước ta, một trong những bài học kinh nghiệm được Đại hội XII của Đảng rút ra là: “Đổi mới phải luôn luôn quán triệt quan điểm "dân là gốc", vì lợi ích của nhân dân, dựa vào nhân dân, phát huy vai trò làm chủ, tinh thần trách nhiệm, sức sáng tạo và mọi nguồn lực của nhân dân; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc”. Điều này cho thấy, chỉ có đặt Nhà nước dưới sự giám sát trực tiếp và sự bảo vệ của nhân dân - chủ thể đích thực của quyền lực xã hội, thì mới xây dựng được Nhà nước trong sạch vững mạnh, thực sự là Nhà nước của dân, do dân, vì dân.

Năm 1998, Quy chế dân chủ ở cơ sở được triển khai sâu rộng đã có tác dụng làm cho sự hiểu biết về dân chủ và ý thức thực hiện dân chủ của đại bộ phận các tầng lớp nhân dân được nâng lên rõ rệt. Năng lực thực hành dân chủ của nhân dân có chuyển biến tích cực; nhất là trong việc tham gia và đóng góp ý kiến xây dựng các tổ chức Đảng, chính quyền, mặt trận và các đoàn thể chính trị - xã hội ở cơ sở, đóng góp ý kiến xây dựng Cương lĩnh, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, Hiến pháp, bầu cử Quốc hội, tham gia đấu tranh chống tham nhũng… Cũng chính từ đó, nhu cầu thực hiện dân chủ của nhân dân ta ngày càng cao, phong phú và đa dạng; dân chủ ngày càng thấm sâu vào các quan hệ xã hội.

Trong lĩnh vực kinh tế, Đảng ta đã đề ra đường lối xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong đó, chủ trương cốt lõi là phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, hình thức tổ chức kinh doanh và hình thức phân phối. Các thành phần kinh tế hoạt động theo pháp luật đều là bộ phận hợp thành quan trọng của nền kinh tế, bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh. Đồng thời, Nhà nước đã ban hành Hiến pháp và nhiều bộ luật, luật để tạo hành lang pháp lý cho sự vận hành của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Từ đó, mọi công dân đã có quyền được tự do kinh doanh, quyền làm chủ trong lao động sản xuất, quyền sở hữu tài sản, quyền được làm những gì mà pháp luật không cấm; tham gia góp ý xây dựng các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước; tham gia quản lý và giám sát các hoạt động kinh tế của bộ máy nhà nước…

Trong lĩnh vực chính trị, Đảng ta đã tiến hành đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của hệ thống chính trị, qua đó dân chủ từng bước được phát huy. Chúng ta tiến hành đổi mới, chỉnh đốn Đảng, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nhờ đó dân chủ trong Đảng ngày một nâng cao. Điển hình từ công tác bầu cử trong Đảng với Quyết định 244-QĐ/TW năm 2014 của Ban Chấp hành Trung ương cùng với nhiều quy chế, quy định khác. Qua đó, mọi hoạt động của các cấp ủy Đảng đi vào nền nếp hơn, dân chủ hơn và đã có tác động mạnh mẽ đến việc phát huy dân chủ trong xã hội.

Trong lĩnh vực tôn giáo, công dân có quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo, theo hoặc không theo bất kỳ tôn giáo nào. Bên cạnh đó, Nhà nước bảo đảm cho nhân dân các quyền cơ bản, như quyền được thông tin, tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do sáng tạo, quyền đóng góp ý kiến xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền, quyền thảo luận và biểu quyết những vấn đề quan trọng trong xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư. Nhân dân có quyền thảo luận và giám sát các dự án về an sinh xã hội, về xóa đói, giảm nghèo, về hỗ trợ do thiên tai... 

Thực hành dân chủ rộng rãi, nhất là dân chủ trong Đảng là đã phát huy tác dụng trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong các mối quan hệ con người để phát triển dân chủ thực chất, khắc phục dân chủ hình thức, chống lại những vi phạm dân chủ và quyền làm chủ của người dân, chống quan liêu, lãng phí, tham ô, tham nhũng có hiệu quả rõ rệt nhất. Đây chính là định hướng chủ đạo thuộc về tầm nhìn và hành động của Đảng theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XI về dân chủ ở nước ta và đã có những thành công bước đầu quan trọng./.